Has這 Ogrodnicze - strona g堯wna  
       
 

Zapraszamy na portal ogrodniczy ogrodinfo.pl

ogrodinfo.pl

Szukaj: w roku: w kategorii:

WARZYWNICTWO

BROKUΧ — JAK UNIKN﹉ PROBLEM紟 W UPRAWIE

dr Edward Kunicki

Numer archiwalny: 07/2002


Mo積a 鄉ia這 powiedzie, 瞠 broku造, z ro郵in jeszcze nie tak dawno znanych jedynie ma貫j grupie producent闚 i konsument闚, sta造 si w ostatnich latach warzywami ciesz帷ymi si du膨 popularno軼i.


Woda, 鈍iat這 i temperatura
Uprawa broku堯w mo磧iwa jest w ca造m sezonie wegetacyjnym, jednak na najwi瘯sz skal uprawia si je na zbi鏎 jesienny, na zam闚ienie przemys逝 ch這dniczego. Niebagatelna jest tak瞠 wielko嗆 produkcji na zaopatrzenie rynku warzyw 鈍ie篡ch na zbi鏎 wczesnowiosenny i jesienny. Uprawa na zbi鏎 letni jest mo磧iwa, ale utrudniaj j wysoka temperatura i niedostatek wody. W takich warunkach ro郵iny wytwarzaj r騜e z貫j jako軼i — maj nieregularny kszta速, zdeformowane (mocno nabrzmia貫) p彗i, 鄴速ozielone przebarwienia, s przero郾i皻e li嗆mi (fot. 1). Z trudem znajduj nabywc闚. W warunkach skrajnych ro郵iny przedwcze郾ie zawi您uj ma貫 i rozpierzch貫 r騜e pozbawione jakichkolwiek walor闚 handlowych. Zjawisko to wyst瘼uje tak瞠 w uprawie wiosennej, gdy panuje wysoka temperatura i susza. Mo瞠 r闚nie mie miejsce w warunkach d逝gotrwa貫go podtopienia plantacji, gdy korzenie ro郵in s nie maj warunk闚 do prawid這wego oddychania.

FOT. 1. NABRZMIAΒ P…I, 耗ΡOZIELONE PRZEBARWIENIA I POPRZERASTANE LI汎MI R荅E, TO EFEKTY ZBYT WYSOKIEJ TEMPERATURY I NIEDOSTATKU WODY W GLEBIE


O ile na przebieg temperatury w warunkach polowych nie mamy wp造wu, o tyle sytuacj wodn mo瞠 poprawi nawadnianie. Posiadanie instalacji nawadniaj帷ej jest w naszych czasach podstaw profesjonalnej uprawy warzyw, kt鏎e (zawieraj帷 鈔ednio oko這 95% wody) wymagaj do wydania du瞠go i dobrej jako軼i plonu (a tylko taki b璠zie mia w niedalekiej przysz這軼i szans na zbyt) dostatecznej ilo軼i wody w glebie. Najbardziej wra磧iwe na jej niedob鏎 s ro郵iny w pocz徠kowym okresie pobytu na polu — tu po siewie lub sadzeniu — oraz w pocz徠kach formowania cz窷ci jadalnej. Moment rozpocz璚ia nawadniania plantacji najlepiej jest ustali na podstawie wskaza tensjometr闚 (przyrz康闚 s逝膨cych do pomiaru stopnia uwilgotnienia gleby) umieszczonych w glebie na g喚boko軼i 30–60 cm (nawadnianie nale篡 rozpocz望, gdy si豉 ss帷a gleby osi庵nie warto嗆 nieco powy瞠j 0,04 MPa). Broku造, w odr騜nieniu od kalafior闚, nie wymagaj os豉niania r騜 przed promieniami s這necznymi. Zabieg taki by豚y wr璚z szkodliwy dla jako軼i ich r騜 — powinny one mie 篡wo zielon barw. Odci璚ie dop造wu 鈍iat豉 do powierzchni r騜y powoduje jej 鄴趾ni璚ie i tym samym utrat walor闚 handlowych (fot. 2). Dlatego podczas zbioru nale篡 zachowa staranno嗆 i nie rzuca li軼i na s御iednie ro郵iny b璠帷e w fazie formowania r騜y. Li軼ie niedbale rzucone na powierzchni rozwijaj帷ej si r騜y, po wyschni璚iu 軼i郵e do niej przylegaj i odcinaj dost瘼 鈍iat豉.

FOT. 2. R荅A PRZYKRYTA LI列IEM (a) I REAKCJA NA BRAK 名IATx (b)



Makro- i mikrosk豉dniki
Podstawowym sk豉dnikiem plonotw鏎czym jest azot. Jego niedob鏎 w m這docianym okresie rozwoju ro郵iny prowadzi do budowania s豉bo rozwini皻ej cz窷ci wegetatywnej, co w konsekwencji powoduje obni磬 plonu. Czasem niedob鏎 tego pierwiastka mo瞠 uwidoczni si tak瞠 pod koniec okresu wegetacji, podczas formowania si r騜 i w闚czas obserwuje si lekko czerwonawe przebarwienia na 這dygach (fot. 3).

FOT. 3. CZERWONE PRZEBARWIENIA NA ΜDYGACH 名IADCZ O NIEDOBORZE AZOTU


Po這w dawki azotu, wyliczonej na podstawie wynik闚 analizy chemicznej gleby (optymalna zawarto嗆 to oko這 120 mg N/dm3 gleby), nale篡 rozsia przed sadzeniem rozsady (np. w postaci saletrzaku), a drug po這w podzieli na dwie r闚ne cz窷ci, kt鏎ymi dokarmia si ro郵iny po dw鏂h oraz po 4, 5 tygodniach po posadzeniu. Wysoki, dobrej jako軼i plon gwarantuje optymalna dawka azotu, ale tylko pod warunkiem, 瞠 ro郵iny zostan zaopatrzone tak瞠 (w odpowiedniej proporcji) w pozosta貫 makro- i mikrosk豉dniki. Jednym z cz瘰to niedocenianych jest magnez. Na glebach wykazuj帷ych jego niedob鏎 (zjawisko bardzo cz瘰te) najlepiej jest zastosowa wapno magnezowe, gdy jest to najta雟zy spos鏏 dostarczenia ro郵inom tego pierwiastka. Zaburzenia w rozwoju ro郵in, w tym i r騜, mog wynika z braku niekt鏎ych mikrosk豉dnik闚, z kt鏎ych najwa積iejsze to molibden i bor. Znaczny niedob鏎 tego pierwszego prowadzi do zaburzenia zwanego biczykowato軼i (silne zw篹enie blaszki li軼iowej) i zaniku sto磬a wzrostu. Niedostatek boru mo瞠 powodowa nasilenie powstawania pustych przestrzeni w 這dygach b璠帷ych cz窷ci r騜y (fot. 4).

FOT. 4. NIEDOSTATEK BORU POWODUJE POWSTAWANIE PUSTYCH PRZESTRZENI W ΜDYGACH (JAMISTO汎 GㄐBA)


W powsta造ch pustych przestrzeniach panuj dobre warunki dla rozwoju chorobotw鏎czych grzyb闚 i bakterii. Ewentualny niedob鏎 tych dw鏂h pierwiastk闚 mo積a eliminowa nawo瞠niem obornikiem w ilo軼i 40–60 t/ha lub opryskiwaniem rozsady w fazie 3, 4 li軼i 0,1% roztworem molibdenianu amonowego lub sodowego oraz 0,3% roztworem boraksu. Braki boru mo積a r闚nie uzupe軟i nawo膨c pole jesieni superfosfatem potr鎩nym borowanym. Cz瘰tszym jednak (od niedostatku boru) powodem powstawania pustych kom鏎 s zbyt wysokie dawki azotu, zbyt du瘸 rozstawa ro郵in i du瞠 opady po d逝giej suszy.

Szkodniki
Opr鏂z powszechnie znanych szkodnik闚 broku堯w jakimi s: pche趾a ziemna, 鄉ietka kapu軼iana, bielinek kapustnik i bielinek rzepnik, pi皻n闚ka kapustnica oraz mszyca kapu軼iana, w niekt鏎ych rejonach uprawy bardzo gro幡a jest paciornica krzy穎wianka. Jej larwy 瞠ruj帷 na wierzcho趾u ro郵iny uszkadzaj sto瞠k wzrostu, co uniemo磧iwia rozw鎩 r騜y lub te (przy s豉bszym uszkodzeniu) powoduje jej siln deformacj. Najcz窷ciej skutki 瞠rowania tych trudnych do zauwa瞠nia larw widoczne s w postaci blizn pokrytych warstw korkow (fot. 5a), ale czasem niewielkie uszkodzenia zasklepiaj si bez pojawienia si warstwy korkowej. Stwarza to mylne wra瞠nie, 瞠 sto瞠k wzrostu zanik wskutek zaburze fizjologicznych. Ro郵iny silnie uszkodzone przez paciornic pora瘸ne s cz瘰to przez choroby i gin, natomiast mniej uszkodzone wypuszczaj na og馧 wiele p璠闚 bocznych (fot 5b). Na niewielkich plantacjach mo積a w takiej sytuacji ci望 ro郵iny i pozostawi jeden, najsilniejszy p璠, kt鏎y przejmie rol g堯wnego. W rejonach du瞠go nasilenia tego szkodnika ro郵iny do momentu zawi您ania r騜y nale篡 systematycznie, w odst瘼ach 7-dniowych opryskiwa insektycydami zalecanymi aktualnie w Programie ochrony warzyw (HO 1/2002).

FOT. 5. OBJAWY 浩ROWANIA PACIORNICY KRZY烙WIANKI - SKORKOWACIAx BLIZNA (a) ORAZ WYRASTANIE P犵紟 BOCZNYCH NA SKUTEK USZKODZENIA STO涔A WZROSTU (b)


Nale篡 tak瞠 zwr鏂i uwag na zwalczanie 鄉ietki kapu軼ianej, kt鏎ej 瞠rowanie kojarzy si na og馧 z upraw wiosenn. W tym okresie larwy pierwszego pokolenia powoduj uszkodzenia g鏎nej cz窷ci korzenia i szyjki korzeniowej (fot. 6a), co skutkuje ograniczeniem pobierania wody. Ro郵iny rozwijaj si bardzo s豉bo, ich li軼ie przybieraj szary odcie, a podczas suszy natychmiast wi璠n i wkr鏒ce zamieraj. Gro幡e mog by tak瞠 larwy drugiego pokolenia (druga po這wa lipca, sierpie), kt鏎e 瞠ruj w r騜ach broku堯w dr捫帷 w nich kana造 (fot. 6b) i obni瘸j帷 tym samym znacznie warto嗆 handlow plonu. Dodatkowo, uszkodzenia u豉twiaj pora瘸nie ro郵in przez choroby.

FOT. 6. LARWY PIERWSZEGO POKOLENIA 危IETKI KAPU列IANEJ 浩RUJ。E NA SZYJCE KORZENIOWEJ (a) I ΜDYGA R荅Y USZKODZONA PRZEZ LARW DRUGIEGO POKOLENIA (b)


W niekt鏎ych rejonach du瞠 szkody mog wyrz康zi zaj帷e. Z moich obserwacji wynika, 瞠 broku造 s dla nich przysmakiem i na terenie, gdzie rosn r騜ne warzywa kapustne, broku造 s atakowane w pierwszej kolejno軼i. Ro郵iny pozbawione wskutek ich 瞠rowania sto磬a wzrostu, niekiedy wypuszczaj u podstawy p璠 boczny, kt鏎y przejmuje rol g堯wnego i na nim formuje si r騜a. Oczywi軼ie wi捫e si to z op騧nieniem zbioru w stosunku do ro郵in nieuszkodzonych. Na ma造ch powierzchniach pole mo積a otoczy p這tem wysoko軼i oko這 40 cm, kt鏎y skutecznie zabezpieczy pole przed 瞠rowaniem zaj璚y.

Choroby
Broku造 wraz z kapust peki雟k s zaliczany do ro郵in bardzo podatnych na infekcj grzybem wywo逝j帷ym ki喚 kapusty. Aby unikn望 pojawienia si tej gro幡ej choroby nale篡 przestrzega zasad integrowanej ochrony przedstawionych w najnowszym programie ochrony warzyw. Przede wszystkim nale篡 zwr鏂i uwag na profilaktyk i nie uprawia broku堯w na glebach kwa郾ych oraz po sobie i innych ro郵inach kapustnych cz窷ciej ni co 4, 5 lat, a z p這dozmianu wyeliminowa gorczyc (ta sama rodzina botaniczna) cz瘰to u篡wan jako naw霩 zielony. Podczas uprawy trzeba usuwa chwasty nale膨ce do tej samej co broku rodziny (gorczyca polna, rzodkiew 鈍irzepa, tasznik pospolity, tobo趾i polne, rzepicha le郾a i inne), kt鏎e s tak瞠 篡wicielami grzyba wywo逝j帷ego ki喚 kapusty. W ostatnich sezonach obserwuje si nasilenie mokrej zgnilizny bakteryjnej, kt鏎a powoduje czasem bardzo du瞠 straty, a wyst瘼uje najcz窷ciej w uprawie p騧noletniej i wczesnojesiennej przy wysokiej temperaturze i wilgotno軼i powietrza (du瘸 ilo嗆 opad闚). Do tej pory nie opracowano skutecznej metody walki z t chorob. Pewne kroki zapobiegawcze jakie mo積a podj望 to: ● uprawa broku堯w w mniejszym zag瘰zczeniu i sadzenie rozsady w terminach nieco p騧niejszych, tak aby formowanie r騜 przypad這 na okres ch這dniejszy (w ostatnich latach cz瘰to obserwuje si jednak nietypowy przebieg pogody — nawet p騧n jesieni zdarzaj si okresy ciep貫 sprzyjaj帷e aktywno軼i bakterii); ● w okresie bezpo鈔ednio poprzedzaj帷ym zbi鏎 nale篡 unika deszczowania plantacji. W zapobieganiu bakteriozom w innych uprawach warzyw pewn nadziej wi捫e z nowym 鈔odkiem pochodzenia ro郵innego (wyci庵 z grejpfruta) jakim jest Biosept 33 SL.

Warto嗆 handlowa
R騜e broku堯w po zbiorze szybko trac warto嗆 handlow, zw豉szcza je郵i s przetrzymywane w nieodpowiedniej temperaturze. Zebrane podczas upalnego dnia i przechowane w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej ju nast瘼nego dnia nie nadaj si do obrotu (fot. 7).

FOT. 7. R荅A 名IE烙 ZEBRANA (PO LEWEJ) I PO 24 GODZINACH PRZECHOWANIA W TEMPERATURZE POKOJOWEJ


Nale篡 o tym pami皻a i zbiera r騜e po ich naturalnym sch這dzeniu (nad ranem) albo natychmiast po zbiorze sch這dzi je zimn wod (oko這 2°C) i potem przetrzymywa w temperaturze zbli穎nej do 0°C. Wa積y jest tak瞠 zbi鏎 w odpowiedniej fazie rozwojowej r騜y. Najlepiej jest go przeprowadzi, gdy p彗i tworz帷e powierzchni r騜y osi庵n 鈔ednic oko這 2 mm, czyli mniej wi璚ej odpowiadaj帷 鈔ednicy g堯wki od szpilki. Zar闚no wcze郾iejszy, jak i p騧niejszy zbi鏎 skraca okres trwa這軼i r騜 po zbiorze.

Dr Edward Kunicki jest pracownikiem Katedry Warzywnictwa Akademii Rolniczej w Krakowie

powr鏒

 

Szk馧karstwo | plantpress.pl | archiwum | kontakt | polityka prywatno軼i
  © 1999-2013 Plantpress Sp. z o.o.
 

NOTA PRAWNA

Materia造 umieszczone na tym portalu obj皻e s ochron wynikaj帷 z ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a w豉軼icielem ich autorskich praw maj徠kowych jest Plantpress sp. z o.o z siedzib w Krakowie.

Plantpress sp. z o.o z siedzib w Krakowie zastrzega w rozumieniu art. 25 ust.1 pkt.1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, i dalsze rozpowszechnianie aktualnych artyku堯w opublikowanych na tym portalu jest zabronione niezale積ie od celu w jakim rozpowszechnienie mia這by nast徙i, lub u篡tego 鈔odka przekazu.